Vlinderbloemigen en stikstof: hoe werkt dat?

Klaver, erwten, bonen en wikke hebben iets bijzonders gemeen. Ze behoren allemaal tot de vlinderbloemigen en kunnen met hulp van bacteriën stikstof uit de lucht benutten. Dat maakt deze planten interessant voor de moestuin, want stikstof is een belangrijke voedingsstof voor de groei van planten.

Extra elementen zijn toe te voegen door "snippets" aan de rechter zijkant van de pagina, naar het contentblok te slepen.
 

Waarom hebben planten stikstof nodig?

Stikstof is een van de belangrijkste voedingselementen voor planten. Het is onder andere nodig voor de vorming van eiwitten en bladgroen. Een plant die voldoende stikstof ter beschikking heeft, kan bladeren en stengels ontwikkelen en goed groeien.

Er zit enorm veel stikstof in de lucht, maar de meeste planten kunnen stikstofgas uit de atmosfeer niet rechtstreeks gebruiken. Ze zijn afhankelijk van stikstofverbindingen die via de bodem beschikbaar zijn.

Vlinderbloemigen hebben daarvoor een bijzondere oplossing ontwikkeld. Zij werken samen met stikstofbindende bacteriën en kunnen daardoor een deel of zelfs een groot deel van hun stikstofbehoefte uit de lucht halen.
 

De samenwerking met bacteriën

Aan de wortels van vlinderbloemigen kunnen kleine knolletjes ontstaan. Daarin leven bacteriën die behoren tot de groep Rhizobium. Plant en bacterie gaan een symbiose aan: een samenwerking waarvan beide profiteren.

De bacteriën kunnen stikstofgas uit de lucht omzetten in een stikstofvorm die de plant kan gebruiken. De plant levert op zijn beurt koolstofverbindingen en daarmee energie aan de bacteriën. Zonder die samenwerking zou de plant, net als andere gewassen, veel sterker afhankelijk zijn van de beschikbare stikstof in de bodem.

Je hoeft als moestuinier uiteraard geen microbioloog te zijn. Het belangrijkste om te onthouden is dat de stikstof niet rechtstreeks door de wortel uit de lucht wordt opgenomen. Het zijn de bacteriën in de wortelknolletjes die de omzetting mogelijk maken.
 

Wat gebeurt er met de vastgelegde stikstof?

Een deel van de stikstof die door de bacteriën wordt gebonden, gebruikt de vlinderbloemige zelf voor zijn groei. Zo kan een klaver, erwt of wikke ook goed groeien wanneer er relatief weinig direct beschikbare stikstof in de bodem zit.

Wanneer een vlinderbloemige als groenbemester wordt geteeld en het gewas daarna afsterft, wordt gemaaid of in de bodem wordt verwerkt, blijft stikstof achter in de wortels en andere plantenresten. Bodemorganismen breken dit organische materiaal geleidelijk af. Daarbij kunnen voedingsstoffen weer beschikbaar komen voor een volgend gewas.

Vlinderbloemige groenbemesters leveren daarom relatief stikstofrijke organische stof. Dit is dan ook de belangrijkste reden om vlinderbloemigen als groenbemester te gebruiken.
 

Niet alle stikstof is meteen beschikbaar

Het is verleidelijk om een vlinderbloemige te zien als een soort natuurlijke zak meststof, maar zo eenvoudig werkt het bodemproces niet. De stikstof zit grotendeels in levend en dood plantenmateriaal en moet eerst door het bodemleven worden omgezet voordat een volgend gewas deze kan gebruiken.

Hoeveel stikstof uiteindelijk beschikbaar komt, hangt onder meer af van het gewas, de hoeveelheid gevormde biomassa, de groeiomstandigheden en de snelheid waarmee het organische materiaal wordt afgebroken. Ook de hoeveelheid stikstof die daadwerkelijk uit de lucht wordt gebonden kan sterk variëren.

Zie daarom vlinderbloemigen als onderdeel van een gezonde moestuin en niet als een berekenbare hoeveelheid bemesting.
 

Vlinderbloemigen als groenbemester

Klavers en wikkes worden veel als groenbemester gebruikt. Ze houden de bodem bedekt en vormen boven- en ondergronds organisch materiaal. Dankzij de stikstofbinding hebben ze daarnaast een eigenschap die bijvoorbeeld grassen en kruisbloemige groenbemesters niet hebben.

Dat betekent niet dat een vlinderbloemige altijd de beste keuze is. Andere groenbemesters hebben weer andere voordelen. Grassen vormen bijvoorbeeld een uitgebreid wortelstelsel en kunnen veel stikstof die nog in de bodem aanwezig is opnemen. Kruisbloemigen zoals gele mosterd en bladrammenas groeien vaak snel en bedekken de bodem vlot.

Inkarnaatklaver, zomerwikke, blauwe lupine en serradelle kunnen dankzij hun samenwerking met stikstofbindende bacteriën stikstof uit de lucht benutten, maar hebben daarnaast ieder hun eigen eigenschappen.

Zomerwikke is bijvoorbeeld een snelgroeiende groenbemester die veel plantmassa vormt en sterk doorwortelt. Blauwe lupine groeit eveneens snel en is interessant als bodemverbeteraar. Inkarnaatklaver combineert de functie van groenbemester met die van bijen- en hommelplant, terwijl Serradelle vooral geschikt is voor wat lichtere gronden.

Welke soort het beste past, hangt daarom niet alleen af van de stikstofbinding. Kijk ook naar je grondsoort, het zaaimoment en wat je na de groenbemester wilt telen.