NU: 10% korting op zakjes én een kleurrijk cadeau!

15 dagen | 9 uur
Sluiten

Zelf compost maken: zo doe je dat

Zelf compost maken is een van de eenvoudigste manieren om je moestuinbodem vruchtbaarder te maken. Van keukenafval, gemaaid gras, bladeren en plantenresten maak je met wat geduld donkere, kruimelige compost. Die compost voedt het bodemleven, verbetert de structuur van je grond en helpt de bodem om water en voedingsstoffen vast te houden. Zo sluit je de kringloop in je eigen tuin.

Composteren klinkt soms ingewikkeld, maar dat valt mee. Als je weet welk materiaal je kunt gebruiken en wat een composthoop nodig heeft, doet het bodemleven de rest. In dit artikel lees je hoe je stap voor stap zelf compost maakt, hoe je herkent wanneer compost rijp is en hoe je het gebruikt in je moestuin.


Waarom zelf compost maken?

Compost is geen meststof in de klassieke zin, maar een bodemverbeteraar. Het voegt organische stof toe, en juist die organische stof is de buffer van een gezonde, vruchtbare bodem. Een bodem met voldoende organische stof houdt beter vocht vast in droge periodes en voert overtollig water beter af bij hevige regen. Daarnaast komen voedingsstoffen geleidelijk vrij, waardoor je planten gelijkmatig groeien.

Zelf compost maken scheelt bovendien afval. Groente- en fruitresten, bladeren en uitgebloeide planten hoeven niet in de container, maar krijgen een nieuwe functie in je tuin. Wie werkt volgens de principes van een natuurlijke moestuin, kan eigenlijk niet zonder een eigen composthoop.


Hoe werkt composteren?

Composteren is een natuurlijk proces. Bacteriën, schimmels, regenwormen, pissebedden en andere bodemdieren breken organisch materiaal af tot humusrijke compost. Zo gebeurt in je composthoop eigenlijk hetzelfde als in je moestuinbodem, alleen in een hoger tempo. Om dat proces goed te laten verlopen, hebben deze organismen vier dingen nodig: stikstof, koolstof, lucht en vocht.

Groen materiaal

Groen materiaal is vers, zacht en stikstofrijk. Denk aan groente- en fruitresten, gemaaid gras, koffiedik en jonge plantenresten. Het verteert snel en zet het composteringsproces op gang. Te veel groen materiaal maakt de hoop wel nat en zompig, met kans op een rotte geur.

Bruin materiaal

Bruin materiaal is droog, stevig en koolstofrijk. Voorbeelden zijn herfstbladeren, stro, fijngeknipte takjes, houtsnippers en ongekleurd karton. Het verteert langzamer, maar geeft de composthoop structuur en zorgt voor luchtige ruimtes. Een goede verhouding is ongeveer twee tot drie delen bruin materiaal op één deel groen materiaal.

Lucht en vocht

Het bodemleven in de composthoop heeft zuurstof nodig. Zonder lucht gaat het materiaal rotten in plaats van composteren. Ook vocht is belangrijk: de hoop moet ongeveer zo vochtig zijn als een uitgeknepen spons. Is het te droog, dan valt het proces stil. Is het te nat, dan verdwijnt de lucht.


Wat mag wel en niet op de composthoop?

Bijna al het plantaardige afval uit je tuin en keuken kun je composteren. Toch zijn er een paar uitzonderingen.

Dit kun je composteren
  • Groente- en fruitresten, inclusief schillen.
  • Koffiedik, theebladeren en theezakjes zonder plastic.
  • Gemaaid gras, bij voorkeur in dunne laagjes.
  • Bladeren, uitgebloeide planten en gewasresten uit de moestuin.
  • Fijngeknipt snoeihout, stro en houtsnippers.
  • Eierschalen, het liefst fijngemaakt.
  • Ongekleurd karton en keukenpapier.
Dit kun je beter weglaten

Vlees, vis, zuivel en gekookte etensresten trekken ratten en andere ongewenste bezoekers aan. Ook zieke planten laat je beter weg, zeker bij ziektes zoals Phytophthora of knolvoet. Een composthoop in de tuin wordt vaak niet heet genoeg om ziekteverwekkers volledig te doden. Twijfel je over wat je ziet? Lees dan ons artikel over plantenziektes herkennen.

Hetzelfde geldt voor onkruid met rijp zaad en voor wortelonkruiden zoals kweekgras, zevenblad en haagwinde. Die kunnen in je compost overleven en zich via je bedden opnieuw verspreiden. Meer tips vind je in ons artikel over hoe je omgaat met onkruid. Kattenbakkorrels, as van steenkool en geverfd of gelakt hout horen er evenmin op.


Zo maak je zelf compost: stap voor stap

Met een goede plek, het juiste materiaal en een beetje aandacht maak je zelf compost van hoge kwaliteit.

Kies een geschikte plek

Zet je composthoop of compostbak op een beschutte plek in de halfschaduw. In de volle zon droogt de hoop snel uit, terwijl het proces op een koude, natte plek trager verloopt. Plaats de hoop bij voorkeur direct op de grond, zodat regenwormen en ander bodemleven er makkelijk in kunnen kruipen. Zorg ook dat je er met een kruiwagen goed bij kunt.

Composthoop, compostbak of compostvat

Heb je voldoende ruimte, dan is een open composthoop of een zelfgemaakte bak van pallets een prima keuze. Met twee of drie bakken naast elkaar kun je de ene bak vullen terwijl de andere rijpt. In een kleinere tuin is een gesloten compostvat praktischer. Dat ziet er netjes uit en houdt dieren beter buiten. Heb je alleen een balkon? Dan is een wormenbak een goed alternatief. Compostwormen zetten je keukenafval daarin om tot fijne wormencompost.

Bouw de hoop op in lagen

Begin met een laag grof materiaal, zoals takjes of stro. Dit zorgt voor luchtcirculatie en voor de afvoer van overtollig water. Leg daarop afwisselend lagen groen en bruin materiaal. Hoe kleiner je het materiaal maakt, hoe sneller het verteert, dus knip grote stengels en takken eerst in stukken. Strooi af en toe een schep tuinaarde of wat rijpe compost tussen de lagen. Zo breng je direct het juiste bodemleven in de hoop.

Zet de compost om

Door de composthoop af en toe om te zetten, breng je nieuwe lucht in het materiaal en meng je de lagen. Het materiaal aan de buitenkant komt zo in het warmere hart terecht. Zet de hoop bijvoorbeeld om na zes tot acht weken, en daarna nog een of twee keer. Dit is niet verplicht: een hoop die je met rust laat, wordt ook compost. Het duurt dan alleen langer.

Houd de vochtigheid in de gaten

Controleer in droge periodes of de hoop nog vochtig genoeg is en geef zo nodig wat water. Bij veel regen kun je een open composthoop afdekken met een jutezak, karton of een laag stro. Dat voorkomt dat voedingsstoffen uitspoelen en houdt de warmte vast.


Wanneer is compost rijp?

Hoe snel je compost klaar is, hangt af van het materiaal, de temperatuur en hoe vaak je de hoop omzet. Een goed verzorgde composthoop levert vaak binnen zes tot twaalf maanden bruikbare compost. Een hoop die je met rust laat, heeft meestal een jaar of langer nodig.

Rijpe compost is donkerbruin tot zwart, voelt kruimelig aan en ruikt naar bosgrond. De oorspronkelijke resten herken je nauwelijks nog. Zitten er nog grove stukken in? Zeef de compost dan en gooi die resten terug op de nieuwe hoop. Halfrijpe compost kun je al gebruiken als mulch tussen grotere planten, maar voor zaaibedden en jonge planten is rijpe compost beter.


Compost gebruiken in de moestuin

Compost breng je meestal aan in het najaar of het vroege voorjaar. Verspreid een laag van enkele centimeters over je bedden. Je hoeft de compost niet onder te spitten: regenwormen en ander bodemleven trekken het materiaal vanzelf de grond in. Zo bouw je de bodem van bovenaf op, net als bij tuinieren zonder spitten.

Afstemmen op het gewas

Gewassen die veel voeding vragen, zoals kool, pompoen en tomaat, profiteren van een royale laag compost. Voor wortelgewassen zoals wortel en voor peulvruchten is een dunne laag voldoende. Compost vormt de basis, maar is niet altijd de enige voeding die je moestuin nodig heeft. In ons artikel over voeding voor je moestuin lees je hoe je compost combineert met andere organische meststoffen.

Compost bij het zaaien

Wil je direct in een laag compost zaaien, zeef de compost dan eerst. Een fijne toplaag maakt het makkelijker om een geultje te trekken en de zaden gelijkmatig af te dekken. Ook bij het voorzaaien kun je gezeefde compost mengen met zaaigrond. Gebruik pure compost liever niet als zaaigrond, want die is voor jonge kiemplantjes vaak te voedzaam.


Veelvoorkomende problemen bij het composteren

Loopt het composteren niet zoals je had verwacht? Meestal is de oorzaak eenvoudig te vinden.

De composthoop stinkt

Een rotte of zure geur wijst op te veel nat, groen materiaal en te weinig lucht. Meng er bruin materiaal door, zoals bladeren, stro of verscheurd karton, en zet de hoop om.

Er gebeurt weinig

Lijkt de hoop stil te staan? Dan is het materiaal waarschijnlijk te droog of zit er te weinig groen materiaal in. Maak de hoop vochtig en voeg verse plantenresten of gemaaid gras toe. In de winter vertraagt het proces altijd, dat is normaal.

Ongedierte en slakken

Ratten en muizen komen vooral af op etensresten die niet op de composthoop horen. Gebruik alleen plantaardig keukenafval en bedek vers materiaal met een laag bladeren of tuinafval. Een gesloten compostvat met gaas aan de onderkant houdt knaagdieren extra goed buiten. Ook slakken voelen zich thuis in vochtige compost. Zet je compostbak daarom niet direct naast je jonge zaailingen en lees onze tips voor het bestrijden van slakken.


Biologische zaden voor een levende bodem

Met je eigen compost leg je de basis voor een vruchtbare moestuin. In zo'n levende bodem komen onze zaden het best tot hun recht. Alle zaden van De Bolster zijn 100% biologisch, komen uit eigen productie en zijn binnen 3 tot 4 werkdagen bij je thuis. Ontdek ons assortiment biologische groentezaden of kies een groenbemester om je bodem tussen twee teelten in te laten herstellen. Zit je met een vraag over composteren of bodemverbetering? Stel hem aan ons, we denken graag met je mee.

 

Zelf compost maken   Zelf compost maken